Pages Navigation Menu

Nauka, Rozum, Wiedza

FAQ

Co jest test Rorschacha?

Test plam atramentowych Rorschacha, stworzony w 1921 roku przez Hermana Rorschacha, zaliczany jest do psychologicznych metod projekcyjnych. Na podstawie tego testu diagnosta wnioskuje o „nieświadomych treściach psychicznych”, cechach osobowości i zaburzeniach psychicznych osoby badanej. W przypadku metod projekcyjnych zakłada się, że wieloznaczny bodziec (w tym przypadku plama atramentowa) zostanie zinterpretowany przez osobę badaną w oparciu o jej stany psychiczne, tj.  wartości, cechy osobowości, nieświadome działanie psychiki, lęki, kompleksy, traumy. Repertuar subiektywnych stanów człowieka powinien znaleźć odzwierciedlenie w interpretacji wieloznacznej sytuacji i prowadzić do określenia jej stylów funkcjonowania zarówno na poziomie społecznym jak i indywidualnym.

Co to są metody projekcyjne?

Metody projekcyjne są klasą metod badawczych w psychologii u podstawy, których leży niepotwierdzone założenie mówiące, że w czasie interpretacji wieloznacznego bodźca ludzie uzewnętrzniają cechy swojej osobowości. Repertuar subiektywnych stanów człowieka znajduje odzwierciedlenie w sposobie interpretacji wieloznacznej sytuacji.

Do czego są stosowane?

Stosowanie testów projekcyjnych wiąże się z nurtem psychoanalitycznym w ramach psychologii. Test projekcyjny jest sprytnym wybiegiem, dzięki któremu tester wykorzystuje mechanizm obronny zwany projekcją, dzięki któremu terapeuta może przypisać pacjentowi dowolny, wybrany przez siebie stan psychiczny, który pacjent rzekomo „wypiera ze świadomości”. Testy projekcyjne mają służyć wydobyciu informacji dotyczących osobowości człowieka z obszaru nieświadomości. W praktyce stosowane są często w opiniowaniu sądowym.

Na jakiej teorii bazuje test Rorschacha?

Test Rorschacha bazuje na teorii psychoanalitycznej. Psychoanaliza jest szeroko krytykowana przez środowisko akademickie jako nienaukowa ze względu na swoją formę (tautologiczność – wypowiadanie zdań zawsze prawdziwych) a co się z tym wiąże brak możliwości zweryfikowania teorii w procesie badawczym; (chociaż pozornie mogłoby wydawać się, że teoria generująca zdania zawsze prawdziwe jest wiarygodna, to jednak, każdy jest w stanie wyobrazić sobie ile wartościowej informacji zawiera w sobie zdanie prawdziwe, np. Rzeszów jest albo nie jest stolicą Polski).  

Jakie kryteria powinien spełniać dobry test?

Psychometria jest działem psychologii zajmującym się teorią i praktyką stosowania testów psychologicznych. Dąży ona do maksymalnej obiektywizacji testów psychologicznych, tak aby na rezultaty testów nie wpływała sama sytuacja testowa. Każdy z testów używanych w diagnostyce osób indywidualnych powinien cechować się wysokimi: trafnością (co oznacza, że test mierzy to, co powinien mierzyć) i rzetelnością (powtarzalnością wyniku u tej same osoby badanej). Ponadto konieczna jest także standaryzacja (ujednolicona procedura posługiwania się testem) oraz normalizacja (ustalenie norm, na podstawie których psycholog jest w stanie określić, jak wypada dana osoba w porównaniu z innymi). Psychometria korzysta z metod statystycznych do oszacowania wyżej wymienionych standardów, zwanych często kryteriami „dobroci testu”. W przypadku testu Rorschacha właściwie przygotowany obserwator (psycholog) jest rzekomo w stanie ustalić nieuświadomione cechy badanego.

Test Rorschacha nie spełnia kryteriów „dobroci” stawianych testom psychologicznym, co zostało zauważone przez American Psychological Association już w 1999 roku.

 

Dlaczego stosowanie testu plam atramentowych Rorschach budzi wątpliwości?

Test Rorschacha ma wątpliwe własności psychometryczne, co oznacza, że jest on wyjątkowo podatny na czynniki sytuacyjne oraz interpretację testera. Wykazano użyteczność testu plam atramentowych jedynie w przypadku diagnozy klinicznej, gdy jest on stosowany jako metoda pomocnicza. Istnieje szereg narzędzi diagnostycznych o znacznie lepszych parametrach psychometrycznych, mocniej osadzonych w teorii psychologicznej, a także precyzyjnie mierzących cechy osobowości i inteligencję (MMPI-2, Test Matryc Progresywnych Ravena, Test Inteligencji WAIS).

 

Czy test jest wiarygodny? Co naprawdę bada taki test?

Badania naukowe wyraźnie pokazują, że test ten ma nikłą (lub wręcz żadną) wartość diagnostyczną. Poczytaj więcej tutaj (literatura).

 

Jak odpowiadać na testach?

W ramach akcji „Psychologia to nauka, nie czary” KSP postanowił upowszechnić publikację materiału testowego w celu ochrony jego potencjalnych odbiorców. Jeśli wiesz, że będziesz diagnozowany do celów sądowych (przez biegłego psychologa, w Rodzinnym Ośrodku Diagnostyczno-Konsultacyjnym itp.) zapoznaj się z tymi odpowiedziami, aby uniknąć niepotrzebnych problemów.

 

Tablice Rorschacha
Tablica Bezpieczne odpowiedzi
  • Beck: nietoperz, motyl, ćma
  • Piotrowski: nietoperz(53%), motyl(29%)
  • Dana: motyl (39%)
  • Beck: dwoje ludzi
  • Piotrowski: czteronożne zwierzę (34%, ciemna plama)
  • Dana: zwierzę: pies, słoń, niedźwiedź (50%, szary)
  • Beck: dwoje ludzi (szary)
  • Piotrowski: postaci ludzkie (72%, ciemna plama)
  • Dana (France): człowiek (76%, szary)
  • Beck: ukryte zwierzę, skóra, dywan
  • Piotrowski: zwierzęca skóra, skórzany dywan (41%)
  • Dana (France): zwierzęca skóra (46%)
  • Beck: nietoperz, motyl, ćma
  • Piotrowski: motyl (48%), nietoperz(40%)
  • Dana (France): motyl (48%), nietoperz (46%)
  • Beck: ukryte zwierzę, skóra, dywan
  • Piotrowski: zwierzęca skóra, skórzany dywan (41%)
  • Dana (France): zwierzęca skóra (46%)
  • Beck: ludzkie głowy lub twarze (góra)
  • Piotrowski: głowy kobiet lub dzieci (27%, góra)
  • Dana (France): ludzka głowa (46%, góra)
  • Beck: zwierzę: nie kot lub pies (różowy)
  • Piotrowski: czteronożne zwierzę (94%, różowy)
  • Dana (France): czteronożne zwierzę (93%, różowy)
  • Beck: człowiek (pomarańczowy)
  • Piotrowski: brak
  • Dana (France): brak
  • Beck: krab, homar, pająk (niebieski)
  • Piotrowski: krab, pająk (37%, niebieski), królicza głowa (31%, jasnozielony), gąsienice, robaki, węże (28%, ciemna zieleń)
  • Dana (France): brak

 

W trakcie procedury testowej najlepiej korzystać z najpopularniejszych odpowiedzi zamieszczonych w tabeli powyżej. Dlaczego? Ponieważ badania wyraźnie pokazują, że osoby udzielające dłuższych wypowiedzi uzyskują bardziej patologiczne wyniki: „Jeśli, dajmy na to, jeden klient udzieli tych odpowiedzi 14, a inny 28, ten drugi ma dwukrotnie wyższą szansę udzielenia odpowiedzi o treści agresywnej (świadczącej rzekomo o agresywnych cechach osobowości) lub treści wskazującej niby na chorobliwą wyobraźnię (świadczącą rzekomo o depresji)” (Lilienfeld, Wood, Garb, 2002).

Ilość odpowiedzi (tzw. wskaźnik R) koreluje zarówno z inteligencją (im bardziej inteligentna osoba, tym udziela więcej wypowiedzi) jak i z wieloma skalami klinicznymi (im więcej ktoś podaje odpowiedzi, tym wyniki wskazują na głębszą patologię). To niestety oznacza, że im wyższy był iloraz inteligencji badanego, tym bardziej patologiczne były jego odpowiedzi.

 

Dlaczego plamy Rorschacha to nie test psychologiczny?

Każdy test psychologiczny musi mieć udowodnioną rzetelność (dokładność pomiaru) oraz trafność (czy test bada to co powinien badać). Test Rorschacha nie spełnia tych kryteriów co potwierdzają liczne badania i publikacje w piśmiennictwie naukowym.

„Chociaż test Rorschacha był od tego czasu (poprzedniej recenzji) stosowany tysiące razy przez setki wykwalifikowanych specjalistów i choć zakładano wiele związków z dynamiką osobowości i zachowaniem, zdecydowana większość z tych założeń nigdy nie została potwierdzona empirycznie[sic!]. Co więcej, brak jest tych dowodów pomimo pojawienia się ponad 2000 publikacji na temat testu.” (Dawes, 1991).

Jak stwierdza Reber (2002) w „całej tej działalności, oddaniu i fascynacji trudno jest znaleźć jakikolwiek dowód, że test Rorschacha cechuje chociaż odrobina trafności. Zwolennicy przejawiają niemal religijną żarliwość w jego obronie i ich wypowiedzi czyta się często jak dysputy teologiczne, a nie jak analizy naukowe”.

Poznaj inne wypowiedzi autorytetów na temat testów projekcyjnych

Dlaczego publikujemy materiał testowy?

Każdy psycholog jest zobowiązany do ochrony testów psychologicznych poprzez nieupublicznianie materiałów testowych. Tablice Rorschacha nie są jednak chronione prawem autorskim i są publicznie dostępne już od 1992 roku.

W Internecie po raz pierwszy pojawiły się w 2009 roku na angielskiej stronie Wikipedii, gdzie umieszczone są do dnia dzisiejszego. „Upowszechniamy” więc materiał, który już od lat jest dostępny szerokiemu gronu odbiorców. Materiały testowe zostały opublikowane w ponad 14 językach (w tym m.in. chińskim, hebrajskim czy esperanto).

Co więcej, zależy nam na tym, aby psycholog korzystał z metod, które po pierwsze mają udokumentowaną wartość diagnostyczną, a po drugie nie zaszkodzą osobom badanym.

Redaktor naczelny Skeptical Inquirer napisał, że Roschach „pozostaje w użyciu bardziej z tradycji niż jako dobry dowód” (Radford, 2009). Niestety jego stosowanie utrwala błędny obraz psychologa w oczach całego społeczeństwa:

Test ten jest przykładem dziwnego przekonania, które ma wiele osób, że psychologowie i psychiatrzy mogą powiedzieć coś o człowieku, czego on sam nie byłby w stanie stwierdzić, jakby posiedli tajemniczą zdolność do czytania przez zasłonę mechanizmów obronnych i gestów, nieprzezroczystą dla wszystkich poza owymi szamanami z ich procedurami testowymi” (Reber, 2002).

 

Co zrobić kiedy psycholog/terapeuta/biegły sądowy, który mnie bada/leczy używa testu projekcyjnego?

Klient/osoba opiniowana może odmówić poddania się procedurze badań przy użyciu testów projekcyjnych bądź innych. Rozsądnym będzie uzasadnienie niechęci do poddania się badaniu testem Rorschacha ze względu na nasze przekonanie o tym, że test jest niemiarodajny. Ponadto testy wykonywane wbrew woli klienta/osoby opiniowanej nie przynoszą istotnych dla psychologa informacji. Psycholog nie powinien mieć kłopotów ze znalezieniem innej metody diagnostycznej, która będzie mierzyła interesujące go aspekty funkcjonowania umysłowego.

Skoro testy projekcyjne mają tyle wad, to dlaczego są stosunkowo często używane?

Test Rorschacha stał się poniekąd znakiem rozpoznawczym psychologów dla konsumentów kultury masowej. Ponadto test Rorschacha ma długą tradycję stosowania w ramach praktyki zawodowej psychologów. Przekonanie o skuteczności działania testu plam atramentowych w gronie psychologów oraz laików można interpretować jako konsekwencje „tzw. efektu horoskopowego”, czyli uznawania za bardzo trafne, bardzo ogólnych opisów osobowości człowieka, szczególnie w sytuacji, w której opis przygotowany jest przez autorytet oraz odnosi się do konkretnej osoby.

Co to jest tzw. cold reading?

 Czym mi, mojemu dziecku czy mojemu bliskiemu grozi to, że będzie diagnozowany metodami projekcyjnymi?

Zasadniczym kłopotem w przypadku stosowania metod projekcyjnych jest subiektywna interpretacja odpowiedzi osoby testowanej przez testera. System całościowy Exnera dostarcza wprawdzie metod służących obiektywizacji testu (obliczanie wskaźników), jednak w dalszym ciągu pozostawia szerokie możliwości interpretacyjne, przez co budzi zasadne kontrowersje. Ponadto wykazano, że w przypadku używania testu Rorschacha pojawia się tendencja do nadmiernego przypisywania patologii zdrowym jednostkom (Lilienfeld, 2000). W sytuacji wydawania opinii mogących wpływać na losy ludzi należałoby stosować narzędzia cechujące się bardzo wysoką trafnością i rzetelnością oraz powstałe w oparciu o dobrze ugruntowaną teorie naukową.

Osoby bliżej zainteresowane skutecznością testu Rorschacha odsyłamy do tekstów źródłowych, do których odwołuje się angielskojęzyczna strona Wikipedii (w Polskiej wersji teksty naukowe są ciągle usuwane przez lobby pseudoterapeutyczne).

Polecamy także lekturę tekstu Mit#35 TEST PLAM ATRAMENTOWYCH DOSTARCZA CENNYCH INFORMACJI O LUDZKIEJ OSOBOWOŚCI, zawartego w książce „50 wielkich mitów psychologii popularnej”.

Gdzie mogę poczytać więcej o testach projekcyjnych?

Zajrzyj do działu na naszych stronach z odnośnikami do rzetelnej, fachowej literatury (tutaj).

 Opracowanie: Kamila Grochowska, Maciej Zatoński, Andrzej Śliwerski

Reklama (KSP nie ponosi odpowiedzialności za treść reklam!)